چون عثمان به خلافت رسيد ، معاويه را والى شام كرد ؛ او نيز سفيان بن مجيب ازدى را به طرابلس كه مجموعه‌اى از سه شهر بود فرستاد . وى در مرغزارى كه چند ميل از آنجا فاصله داشت قلعه‌اى ساخت و از آنجا مردم شهر را در محاصره گرفت ، ولى مردم از پادشاه روم كمك خواستند و پادشاه ، كشتيهاى بسيارى را به كمك آنان فرستاد و آنان شبانه بر كشتيها سوار شده ، گريختند . سفيان بن مجيب وقتى شهر را خالى ديد ، فتح‌نامه‌اى براى معاويه فرستاد و جماعت بسيارى از يهوديان را در طرابلس سكونت داد . معاويه همه‌ساله گروه زيادى از سپاهيان را به طرابلس مىفرستاد . بلاذرى مىافزايد كه در روزگار عبد الملك بن مروان ، مردم طرابلس نقض عهد كردند ، ولى در روزگار جانشينش ، وليد ، اين شهر مجددا فتح شد . « 1 » طرابلس در قرن سوم هجرى شهرى از نواحى دمشق بوده است . « 2 » به نوشتهء يعقوبى ، مردم اين شهر پارسيانند و معاوية بن ابى سفيان آنان را به آنجا منتقل كرده است . شهر بندرگاه عجيبى دارد كه هزار كشتى را در خود جاى مىدهد . « 3 » اصطخرى مىنويسد : شهرى بر كنار درياى روم و آبادان و پر از درخت خرما و نيشكر بوده است . « 4 » صاحب حدود العالم نيز به مسلمانان آنجا اشاره كرده است . « 5 » اين اشاره حاكى از آن است كه نصارا در اين بندر فراوان بوده‌اند . ناصرخسرو در سفر به مصر ، هنگام عبور از شام ، در وصف طرابلس مىنويسد : روز شنبه پنجم شعبان سال 438 به طرابلس رسيديم . اطراف شهر ، همه كشاورزى و بساتين و اشجار و نيشكر و درختان نارنج و ترنج و موز و ليمو و خرما بود . شهر طرابلس چنان ساخته شده كه سه جانب آن با آب دريا تماس دارد و هنگامى كه آب دريا موج مىزند ، بر باروى شهر مىخورد و يك جانب آن نيز با خشكى تماس دارد ؛ ديوارى بزرگ در آن سمت ساخته‌اند و درى آهنين و محكم بر آن نهاده‌اند . اين دروديوار كه به سمت شرقى است ، از سنگ تراشيده است و كنگره‌ها و جنگ‌گاهها « 6 » دارد و بر سر ديوار ، عرّاده‌ها نهاده‌اند ؛ چون ترس ايشان از

--> ( 1 ) . فتوح البلدان ؛ ص 183 - 184 . ( 2 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 59 . ( 3 ) . البلدان ؛ ص 106 . ( 4 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 64 . ( 5 ) . حدود العالم ؛ ص 171 - 172 . ( 6 ) . بريدگيهاى سر ديوارها و برجها كه سربازان از آنجا به سوى دشمن تيراندازى مىكردند .